Alkoholizm

Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu (zespół uzależnienia)
Alcoholismus habitualis
Alcoholismus chronicus
Ilustracja
ICD-10 22

F10.2

Zaburzenia związane z alkoholem
DSM-IV

różne

303.90

Uzależnienie od alkoholu

305.00

Nadużywanie alkoholu

303.00

Zatrucie alkoholem

291.81

Zespół odstawienia alkoholu

291.9

Zaburzenia związane z alkoholem niewyspecyfikowane gdzie indziej

MeSH

D000437

Szkodliwość i ryzyko uzależnienia od poszczególnych narkotyków (w tym alkoholu)

Alkoholizm – termin wieloznaczny, w wąskim znaczeniu to choroba alkoholowa (zespół zależności alkoholowej) czyli uzależnienie od alkoholu etylowego, a w szerokim znaczeniu to następstwa nadmiernego używania alkoholu, nie tylko chorobowe, lecz również społeczne (jako patologiapijaństwo) i inne[1][2][3].

Charakterystyka

Światowe roczne spożycie czystego alkoholu w litrach na osobę (15+)[4]
Legenda:

     pow. 19 litrów

     15 litrów

     10 litrów

     5 litrów

     pon. 0.2 litra

     brak danych

Spożywanie zazwyczaj w dużych dawkach alkoholu przez alkoholika jest spowodowane przymusem o charakterze psychicznym i somatycznym, nie podlega jego woli, jednak możliwe jest jego powstrzymanie i utrzymanie abstynencji. Mechanizm powstawania uzależnienia nie jest do końca wyjaśniony, ale ma bezpośredni związek z ciągłym lub cyklicznym nadużywaniem alkoholu. Rodzaj napoju alkoholowego nie ma znaczenia – człowiek nie uzależnia się od konkretnego piwa, wina, wódki, whisky czy koniaku, ale od zawartego w tych napojach alkoholu.

Epidemiologia w Polsce

W 2016 roku liczbę osób w wieku >15 lat uzależnionych od alkoholu w Polsce szacowano na ok. 2,2%[5].

Objawy uzależnienia

Aby móc mówić o uzależnieniu od alkoholu, muszą wystąpić minimum trzy z następujących objawów:

  • Silna, natrętna potrzeba spożywania alkoholu (głód alkoholowy).
  • Upośledzona zdolność kontrolowania picia alkoholu (trudności w unikaniu rozpoczęcia picia, trudności w zakończeniu picia albo problemy z kontrolowaniem picia do wcześniej założonego poziomu).
  • Picie alkoholu w celu złagodzenia albo zapobieżenia alkoholowemu zespołowi abstynencyjnemu oraz subiektywne poczucie skuteczności takiego postępowania.
  • Objawy abstynencyjne (drżenia mięśniowe, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, nudności, wymioty, biegunki, bezsenność, rozszerzenie źrenic, wysuszenie śluzówek, wzmożona potliwość, padaczka, zaburzenia snu, nastrój drażliwy lub obniżony, lęk).
  • Zmieniona (najczęściej zwiększona) tolerancja alkoholu (ta sama dawka alkoholu nie przynosi oczekiwanego efektu, potrzeba spożywania większych dawek alkoholu dla wywołania oczekiwanego efektu).
  • Zawężenie repertuaru zachowań związanych z piciem alkoholu do 1-2 wzorców.
  • Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do picia przyjemności, zachowań i zainteresowań.
  • Picie alkoholu mimo oczywistej wiedzy o jego szczególnej szkodliwości dla zdrowia pijącego.

Powikłania spowodowane nadużywaniem alkoholu

Współwystępowanie z innymi problemami i skutki

Alkoholizm to także problem społeczny – zwykle cierpi nie tylko sam uzależniony, ale także jego rodzina, najbliżsi i sąsiedzi

Poniżej znajdują się problemy, z jakimi spotykają się alkoholicy. Obok podany jest procent alkoholików, których dotyczy dany problem (na podstawie badania Programu Aktywizacji Placówek Odwykowych[8]):

  • Zaburzenia życia rodzinnego – 94%
  • Problemy w kontaktach z ludźmi – 84%
  • Problemy finansowe – 82%
  • Przemoc wobec bliskich – 57%
  • Problemy z prawem (karalność) – 51%

Alkoholizm zwiększa przestępczość, sprzyja szerzeniu się chorób wenerycznych i ujemnie wpływa na potomstwo. Nadużywanie alkoholu jest powodem powstawania problemów w rodzinach oraz ich rozpadu[9].

Pojęcie alkoholizmu

Pojęcie alcoholismus chronicum wprowadził Magnus Huss w roku 1849.

W 1960 r. Elvin Morton Jellinek opublikował pracę pt. Koncepcja alkoholizmu jako choroby. E.M. Jellinek pierwszy przedstawił, w jaki sposób dochodzi do powstawania i pogłębiania się uzależnienia od alkoholu, podzielił proces powstawania choroby na fazy. Autor wyróżnia następujące stadia choroby alkoholowej:

  • Faza wstępna prealkoholowa, trwająca od kilku miesięcy do kilku lat, zaczyna się od konwencjonalnego stylu picia. Człowiek odkrywa, że picie alkoholu nie tylko daje przyjemne doznania, ale także łagodzi przykre stany emocjonalne. Wzrasta tolerancja na alkohol.
  • Faza ostrzegawcza zaczyna się w momencie pojawienia się luk pamięciowych – palimpsestów.
  • Faza krytyczna rozpoczyna się od utraty kontroli nad piciem.
  • Faza przewlekła zaczyna się wraz z wystąpieniem wielodniowych ciągów.

Autor podkreślał, iż zatrzymanie choroby jest możliwe na każdym etapie i w każdej fazie. Od czasu dzieła Jellinka pojawiły się inne typologie alkoholizmu.

W 1983 George Villant opublikował książkę pod tytułem Naturalna historia alkoholizmu, w której zaprezentował rezultaty kilku badań potwierdzających i pogłębiających pojęcie alkoholizmu jako choroby. Podsumowując swoje badania, autor stwierdził, że alkoholizm ma charakter postępujący, jego objawy występują jednak w innej kolejności niż przedstawił to Jellinek. Villant podał dwie możliwości zakończenia rozwoju choroby alkoholowej: osoby nią dotknięte podejmują abstynencję albo czeka je śmierć. Jak wynika z danych, nieliczna grupa zdołała powrócić do picia niepatologicznego, czy też powstrzymać proces uzależnienia. Jednak w trakcie kontynuowania badań zaobserwowano, iż grupa ta systematycznie malała.

Bardzo użyteczna jest klasyfikacja alkoholizmu opracowana przez Komitet Ekspertów dla Spraw Alkoholizmu Światowej Organizacji Zdrowia. Klasyfikacja ta znajduje się w VIII Rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn zgonów obowiązującej w Polsce od 1 I 1970 r. Przedstawia się ona następująco:

  • Epizodyczne picie nadmierne. Picie nadmierne nieregularne, okresy nadmiernego picia stosunkowo krótkie, oddzielone dłuższymi przerwami. Grupa pijących tego typu obejmuje pewną liczbę osób z nieprawidłowymi cechami osobowości, które przejawiają się w stanach upicia.
  • Nawykowe picie nadmierne. Ciągłe picie nadmierne. Pijący nadmiernie, systematycznie i regularnie. W fazie tej nie występuje jeszcze „utrata kontroli”.
  • Nałóg alkoholowy. Toksykomania alkoholowa. Stan psychicznego i somatycznego uzależnienia od alkoholu, w którym występuje z początku zwiększenie się tolerancji alkoholu oraz pojawiają się psychiczne i fizyczne objawy odstawienia (alkoholowy zespół abstynencyjny). Dla fazy tej szczególnie charakterystyczna jest utrata kontroli picia, tj. niemożność powstrzymania się od kontynuowania picia, a w fazie nałogu dalej posuniętego – zmniejszenie się tolerancji alkoholu. W fazie najdalej zaawansowanego alkoholizmu najczęściej występują różnego rodzaju powikłania psychiczne o charakterze psychotycznym i najwyraźniej zaznaczają się fizyczne, psychiczne i socjalne skutki przewlekłej intoksykacji alkoholowej. Do tego punktu należy zaliczyć większość przypadków określanych jako alkoholizm przewlekły.
  • Alkoholizm inny i nieokreślony. Do tej grupy zalicza się alkoholizm, którego z różnych powodów (np. brak wiarygodnych danych) nie można zaklasyfikować do jednej z wyżej wymienionych grup alkoholizmu. Można tu zaliczyć także niektóre przypadki picia „na tle patologicznym”, tj. towarzyszącego innym zaburzeniom psychicznym, gdy alkoholizm taki nie wysuwa się na pierwszy plan, a jego formy nie można zaklasyfikować do jednej z poprzednich trzech grup.

Prawo

Spożywanie alkoholu w określonych miejscach publicznych jest w wielu krajach niezgodne z prawem i podlega karze grzywny. Osoby w stanie nietrzeźwości, które np. swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym odprowadzane są do izby wytrzeźwień.

Uznając życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu, Sejm PRL przyjął dnia 28 października 1982 ustawę o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz.U. z 2021 r. poz. 1119), która zezwala sądowi zobowiązać chorego do leczenia w zakładzie odwykowym lub poradni[6].

Leczenie

Terapia psychologiczna

Wikipedia:Weryfikowalność
Ten artykuł od 2012-06 wymaga zweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła, najlepiej w formie przypisów bibliograficznych.
Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.
  • Osoba uzależniona może skorzystać z pomocy:

Terapie grupowe i/lub indywidualne – polegają głównie na zdobywaniu i pogłębianiu wiedzy z zakresu alkoholizmu, co umożliwia choremu przyznanie się (przed samym sobą) oraz akceptację siebie jako alkoholika. Zajęcia terapeutyczne pomagają w przebudowie stylu życia na abstynencki, który umożliwia długotrwałą abstynencję, uczą rozpoznawania i radzenia sobie z głodem alkoholowym, a także zapobiegania występowaniu nawrotów choroby.

  • Wspólnota Anonimowych Alkoholików:
    • Nie oferuje leczenia, ani profesjonalnej lekarskiej pomocy. Proponuje program 12 kroków oraz dzielenie się siłą, nadzieją i swoimi doświadczeniami w drodze do trzeźwości na mitingach AA. W AA nie jest wymagana abstynencja – jedynym warunkiem przynależności do wspólnoty jest pragnienie zaprzestania picia.
  • Kluby Abstynenta:
    • Są miejscem spotkań osób niepijących (także osób nieuzależnionych). Abstynenci stawiają sobie za cel propagowanie poprzez swoją postawę – trzeźwego modelu życia.
  • Publiczne i niepubliczne Ośrodki Terapii Uzależnień:
    • Oferują profesjonalną psychoterapię uzależnienia, prowadzoną przez specjalistów certyfikowanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Pracują w trybie ambulatoryjnym (poradnie) i stacjonarnym (tzw. całodobowe lub zamknięte)

Proces zdrowienia z choroby alkoholowej jest bardzo trudny i skomplikowany, uzależniony przede wszystkim od chęci i dobrej woli zainteresowanego. Około 70% pacjentów po terapiach nie osiąga trwałych efektów.

Z badań przeprowadzonych przez Millera i Hestera wynika, że 1/3 pacjentów osiąga po odbyciu leczenia trwałą abstynencję, a 1/3 poprawę funkcjonowania bez utrzymywania całkowitej abstynencji. Zdaniem innych badaczy 2/3 osób leczonych z powodu alkoholizmu uzyskuje poprawę, aczkolwiek wymiar sukcesu zależy od przyjętego kryterium. Jeszcze inne badania wykazały, że 70% wszystkich leczących się, bardzo wyraźnie ograniczyło liczbę dni picia alkoholu oraz osiągnęło ogólną poprawę stanu zdrowia[10].

Leczenie farmakologiczne

Lekami stosowanymi w przypadku uzależnienia od alkoholu są[11]:

  • disulfiram – inhibitor dehydrogenazy aldehydowej. Wywołuje kumulację aldehydu octowego w organizmie po spożyciu alkoholu i związane z tym objawy, takie jak niedociśnienie, nudności, wymioty, zaczerwienienie twarzy i tachykardia[12]. Zmniejsza spożycie alkoholu, ale nie pomaga w abstynencji. Nie zostały przeprowadzone badania z randomizacją dotyczące jego skuteczności, choć pewna metaanaliza wykazała jego wysoką skuteczność i bezpieczeństwo stosowania[12].
  • akamprozat – bloker receptorów kwasu glutaminowego, podobny w działaniu do homotauryny (analogu GABA) i kwasu homocysteinowego[13]. Zmniejsza częstość picia i wspomaga abstynencję. Ponadto wykazuje właściwości neuroochronne (zmniejsza neurotoksyczność wywołaną przez anoksję w udarze mózgu).
  • naltrekson – antagonista receptorów opioidowych. Zmniejsza głód alkoholowy. Podczas jego stosowania należy monitorować funkcje wątroby pacjenta ze względu na ryzyko jej uszkodzenia.
  • nalmefen
  • baklofen – agonista receptora GABAB. W ślad za studium przypadku skutków eksperymentu na sobie samym przeprowadzonego przez Oliviera Ameisena[14], trwają badania nad stosowaniem baklofenu w leczeniu alkoholizmu[15][16]. 17 kwietnia 2018 komisja francuskiej państwowej agencji ANSM wydała opinię o niekorzystnej relacji ryzyka do korzyści terapeutycznej przy stosowaniu baklofenu w leczeniu alkoholizmu[17].

W 2012 przeprowadzono metaanalizę kilku eksperymentów polegających na podaniu osobom chorym na chorobę alkoholową jednorazowej dawki LSD w kontekście trwającej jednocześnie innej terapii. Wyniki wskazują na istotną statystycznie skuteczność tego działania, powodującego w rezultacie zmniejszenie stopnia nadużywania alkoholu. Efekt ten utrzymuje się przez 3 do 6 miesięcy[18][19].

Syndrom odstawienia

Próbom leczenia nałogu może towarzyszyć tzw. syndrom odstawienia (nazywany również alkoholowym zespołem abstynencyjnym). Prowadzi on do somatycznych i psychicznych zaburzeń wynikających z zaprzestaniem dostarczania alkoholu do organizmu.

Najpopularniejsze objawy to:

  • bóle i zawroty głowy,
  • powracające stany niepokoju,
  • mdłości i wymioty,
  • napady padaczki,
  • majaczenie alkoholowe (nazywane również delirium).

Symptomy mogą występować nawet po jednorazowym spożyciu alkoholu. Wynikają one z przyzwyczajenia mózgu do obecności toksyn stymulujących. Objawy mogą się nasilać po przerwaniu regularnego spożywania alkoholu (ciąg alkoholowy). Mogą występować wówczas drżenia i majaki. Wśród osób uzależnionych, delirium i padaczka występują średnio u 2% osób i mogą występować przy każdej próbie porzucenia nałogu[20].

Profilaktyka za pomocą testu przesiewowego

Najpowszechniej używanym na świecie narzędziem stosowanym w badaniach przesiewowych w zakresie alkoholu jest Alcohol Use Disorders Identification Test. Obecnie jest dostępny w około 40 językach. AUDIT zapewnia ramy dla interwencji, stanowiące pomoc osobom spożywającym niezdrowe alkohole, sprzyja ograniczaniu lub zaprzestaniu spożywania alkoholu, a tym samym unikania szkodliwych konsekwencji z nim związanych. Pomaga również w identyfikacji uzależnienia od alkoholu i określonych skutków szkodliwego picia[21].

Zobacz też

Zobacz multimedia związane z tematem: Alkoholizm
Zobacz kolekcję cytatów związanych z pojęciem alkoholizmu w Wikicytatach
Zobacz hasło alkoholizm w Wikisłowniku

Przypisy

  1. AndrzejA. Święcki AndrzejA., Współczesne klasyfikacje choroby alkoholowej według ICD i DSM, www.psychologia.edu.pl [dostęp 2020-12-10] .
  2. ArkadiuszA. Durasiewicz ArkadiuszA., Trzeźwość i uzależnienia jako wyzwanie duszpasterskie i pedagogiczne, KrzysztofK. Linowski, MariuszM. Jędrzejko (red.), Wydawnictwo Diecezji Radomskiej, 2012, ISBN 978-83-61147-45-9, OCLC 823599679 .
  3. Bohdan TadeuszB.T. Woronowicz Bohdan TadeuszB.T., Alkoholizm jest chorobą, wyd. 2, Warszawa: Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, 1998, ISBN 83-86103-85-X, OCLC 749913950 .
  4. Global Status Report on Alcohol 2004.
  5. Poland. Alcohol consumption: levels and patterns, Światowa Organizacja Zdrowia, 2018 [dostęp 2021-01-30] .
  6. a b Witold S.W.S. Gumułka. Witold S.W.S., WojciechW. Rewerski WojciechW., Encyklopedia zdrowia, wyd. 6, t. I, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 1076-1077, ISBN 83-01-11680-3 .
  7. Andrzej Szczeklik, Piotr Gajewski: Interna Szczeklika 2017. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2017, s. ???. ISBN 978-83-7430-517-4.
  8. Instytut Psychologii Zdrowia – Efekty terapii w różnego typu placówkach odwykowych.
  9. Scoring drugs, „The Economist”, 2 listopada 2010, ISSN 0013-0613 [dostęp 2019-03-30] .
  10. Bohdan T. Woronowicz Na zdrowie. Jak poradzić sobie z uzależnieniem od alkoholu, s. 161.
  11. Leki stosowane w leczeniu alkoholizmu w bazie eMedicine [dostęp 2017-08-04]  (ang.).
  12. a b Marilyn D.M.D. Skinner Marilyn D.M.D. i inni, Disulfiram Efficacy in the Treatment of Alcohol Dependence: A Meta-Analysis, „PLoS ONE”, 9 (2), 2014, DOI: 10.1371/journal.pone.0087366, ISSN 1932-6203, PMID: 24520330, PMCID: PMC3919718 [dostęp 2017-08-04] .
  13. Barbara J.B.J. Mason Barbara J.B.J., Charles J.Ch.J. Heyser Charles J.Ch.J., Acamprosate: A prototypic neuromodulator in the treatment of alcohol dependence, „CNS & neurological disorders drug targets”, 9 (1), 2010, s. 23–32, ISSN 1871-5273, PMID: 20201812, PMCID: PMC2853976 [dostęp 2017-08-04] .
  14. OlivierO. Ameisen OlivierO., Complete and prolonged suppression of symptoms and consequences of alcohol-dependence using high-dose baclofen: a self-case report of a physician, „Alcohol and Alcoholism”, 40 (2), 2004, s. 147-150, DOI: 10.1093/alcalc/agh130 .
  15. L.L. Leggio L.L., J.C.J.C. Garbutt J.C.J.C., G.G. Addolorato G.G., Effectiveness and safety of baclofen in the treatment of alcohol dependent patients, „CNS & Neurological Disorders Drug Targets”, 9 (1), 2010, s. 33–44, DOI: 10.2174/187152710790966614, PMID: 20201813 .
  16. JiaJ. Liu JiaJ., Lu-NingL.N. Wang Lu-NingL.N., Baclofen for alcohol withdrawal, „The Cochrane Database of Systematic Reviews”, 8, 2017, CD008502, DOI: 10.1002/14651858.CD008502.pub5, PMID: 28822350 .
  17. CSST Evaluation du rapport bénéfice/risque du Baclofène dans le traitement des patients alcoolo-dépendants, Agence Nationale de Sécurité du Médicament et des Produits de Santé, 17 kwietnia 2018 [dostęp 2018-10-06] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-06] .
  18. ArranA. Frood ArranA., LSD helps to treat alcoholism, „Nature”, 2012, DOI: 10.1038/nature.2012.10200, ISSN 1744-7933 [dostęp 2018-09-29]  (ang.).
  19. Teri S.T.S. Krebs Teri S.T.S., Pål-ØrjanP.Ø. Johansen Pål-ØrjanP.Ø., Lysergic acid diethylamide (LSD) for alcoholism: meta-analysis of randomized controlled trials, „Journal of Psychopharmacology”, 26 (7), 2012, s. 994-1002, DOI: 10.1177/0269881112439253 .
  20. Syndrom odstawienia - Blog, Ośrodek leczenia uzależnień Oaza, 27 czerwca 2019 [dostęp 2020-06-29] .
  21. Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT), auditscreen.org [dostęp 2022-02-17] .

Bibliografia

  • IX Raport Specjalny dla Kongresu USA, Warszawa, wyd. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, 2002, ISBN 83-88075-22-5.
  • Leksykon terminów. Alkohol i narkotyki. Światowa Organizacja Zdrowia, Warszawa, wyd. Instytut Psychiatrii i Neurologii, 1977, ISBN 83-85705-32-5.
  • Bohdan T. Woronowicz Na zdrowie. Jak poradzić sobie z uzależnieniem od alkoholu, Media Rodzina i Parpamedia, 2008, ISBN 978-83-7278-239-7.
  • „Podstawy psychiatrii, podręcznik dla studentów” red. Marek Jarosz i Stanisław Cwynar (Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa 1978, wydanie II).
  • „Alkoholizm jako choroba” Bohdan T. Woronowicz, Warszawa, wyd. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, 1995, ISBN 83-86103-15-9.
  • Alkoholizm. Grzech czy choroba? Wiktor Osiatyński, Wydawnictwo Iskry 2009, ISBN 83-207-1785-X.
  • Alkoholizm. I grzech, i choroba, i... Wiktor Osiatyński, Wydawnictwo Iskry 2009, ISBN 978-83-244-0041-6.
  • WiktorW. Osiatyński WiktorW., Rehab, Warszawa: Iskry, 2003, ISBN 83-207-1738-8, OCLC 830536463 .
  • MałgorzataM. Dragan MałgorzataM., Doświadczenia traumatyczne a uzależnienie od alkoholu, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, ISBN 978-83-235-0552-5, OCLC 316456681 .

Linki zewnętrzne

  • Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
  • Anonimowi Alkoholicy
  • Portal alkoholizm.eu

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Kontrola autorytatywna (symptom or sign (class)):
  • LCCN: sh85003292
  • GND: 4001220-7
  • NDL: 00560352
  • BnF: 11964742x
  • BNCF: 1942
  • NKC: ph118354
  • BNE: XX524893
  • J9U: 987007293069305171
Encyklopedia internetowa: